Šta je radioterapija? 

Radioterapija je jedan od osnovnih stubova lečenja karcinoma dojke, zajedno sa hirurškim lečenjem i sistemskom terapijom (hemoterapijom, hormonskom terapijom, ciljanom anti-HER2 terapijom i imunoterapijom). Predstavlja lokalni oblik lečenja kojim se primenom visokih doza jonizujućeg zračenja uništavaju tumorske ćelije ili sprečava njihov dalji rast i razmnožavanje.

Za razliku od sistemske terapije, koja deluje na ćelije tumora u celom organizmu, radioterapija deluje isključivo na regiju koja se zrači. Najčešće se primenjuje nakon operacije dojke kako bi se uništile eventualne mikroskopske tumorske ćelije koje mogu ostati u operisanom području ili okolnim limfnim putevima, čime se značajno smanjuje rizik od lokalnog ili regionalnog povratka bolesti.

Kod određenih pacijentkinja radioterapija može biti primenjena i pre operacije, mada je to kod karcinoma dojke znatno ređe. Takođe, važnu ulogu ima i u lečenju metastatske bolesti, kada se koristi za ublažavanje bola, sprečavanje komplikacija ili kontrolu pojedinačnih metastatskih promena.

Kako radioterapija deluje?

Radioterapija koristi jonizujuće zračenje koje prolaskom kroz tkivo izaziva oštećenje genetskog materijala (DNK) ćelija. Tumorske ćelije, zbog poremećenih mehanizama popravke DNK i nekontrolisanog umnožavanja, znatno su osetljivije na ova oštećenja od većine zdravih ćelija.

Kada je DNK tumorske ćelije trajno oštećena, ona gubi sposobnost dalje deobe i postepeno odumire. Organizam zatim prirodnim procesima uklanja uništene ćelije. Važno je naglasiti da radioterapija ne deluje trenutno – efekat se razvija postepeno tokom trajanja lečenja, ali i u nedeljama nakon njegovog završetka.

Iako određena količina zračenja neizbežno zahvata i okolna zdrava tkiva, ona imaju znatno veću sposobnost oporavka. Upravo zbog toga ukupna doza zračenja nije data odjednom, već je podeljena u više manjih dnevnih doza, takozvanih frakcija, čime se omogućava regeneracija zdravih ćelija između pojedinačnih tretmana.

Radioterapija – primena

Radioterapija ima prvenstveno efekat na maligne ćellije ali se ne može izostaviti i efekat na okolno zdravo tkivo.
Ukupna doza zračenja koja se određuje deli se u više manjih tretmana. Ugalvnom se daje 50 Gy (grej). Dakle, 25 dana po 2 Gy, što se praktično sprovodi tokom 5 nedelja. Danas se u svetu primenjuju i drugi modaliteti npr 40 Gy tokom 15 frakcija.
U odnosu na način primene, zračenje može da se sprovodi spoljašnjim pristupom, kada aparat zrači tkivo dojke sa određene udaljenosti.

Drugi pristup je tzv brahiterapija, kada je radioaktivni materijal u samom tkivu dojke, odnosno u neposrednom kontaktu sa tkivom.

Treći pristup je primena intraoperativna primena radioterapije.

Dodatne informacije:

Zračeni talas može da se usmerava na tkivo dojke, zid grudnog koša, pazuh, ostala regionalna limfna područja, kosti ukoliko postoje metastaze. Komplikacije ove terapije su otok i osećaj težine u dojkama i u ruci, promene na koži kao i umor.